Σαν προσπαθούμε όλοι να περιγράψουμε μια εικόνα, σαν
διαβάζουμε όλοι την ίδια ιστορία, σαν ζούμε όλοι τις ίδιες εμπειρίες. Τι νόημα
μπορούμε να συλλάβουμε, τι υπονοημένα θα έπρεπε να έχουμε «πιάσει» και τι θα
μας μένει στο υποσυνείδητο; Αυτή είναι η τέχνη, να μπορεί να σου αφήσει μια
γεύση στο μυαλό και ένα τσίμπημα στην ψυχή. Πρέπει να αντιπροσωπεύει κάτι είτε
επιφανειακό είτε βαθύ ώστε να βρεθεί ο λόγος ύπαρξής της για τον κάθε άνθρωπο
που θα την αντικρίσει. Το όμορφο, το άσχημο είναι απλώς λέξεις. Δεν χωράει στην
τέχνη αισθητική. Μα η τέχνη είναι Αίσθηση. Οτιδήποτε έχει πάνω του την
απαραίτητη δύναμη να επηρεάσει αποτελεί τέχνη.
Τι αδικία να μην υπάρχουν έργα τέχνης για όλα τα
θέματα που μας αφορούν και τι αδικία να μην υπάρχουν τέχνες ικανές να μεταποιούν
την καθημερινότητά μας. Για πόσα πράγματα να αδιαφορήσουμε και για πόσα να
ξεχάσουμε ή να προσπεράσουμε; Ίσως αυτό είναι που μας απομακρύνει από την τέχνη
εκτός του ότι δεν ξέρουμε επακριβώς τι είναι τέχνη και με τι συνεπάγεται ο
καλλιτέχνης. Ολοκληρώνουμε την ύπαρξη μας τόσο επιφανειακά όσο ακριβώς
χρειάζεται για να καλύψουμε το εσωτερικό κενό, αν το κενό είναι καλυμμένο όμως
δεν βρίσκει τέχνη για να ολοκληρωθεί. Να ταξιδέψει, αυτό πρέπει να κάνει. Μόνο
έτσι μπορεί να μυηθεί στο μυστικό κόσμο των χρυσών εποχών. Όλες οι εποχές
έχουν κάτι να προβάλουν, καμιά δεν είναι πιο «χρυσή» από την άλλη αλλά ο κόσμος
δεν έχει μάθει να εκτιμάει αυτό που έχει για αυτό κοιτάζει πίσω.
Βέβαια η ιστορία είναι ο δρόμος που οδηγεί στο
μέλλον. Γνωρίζουμε τόσα λίγα για την πορεία μας ως εδώ που νομίζουμε πως όσοι
προηγήθηκαν από εμάς ήταν ήρωες, είχαν φυσικό ταλέντο και έμπνευση από άλλες
συνθήκες. Κάνουμε λάθος, οι άνθρωποι αυτοί ήταν καταδικασμένοι να ζήσουν το
τότε τους χωρίς να ξέρουν πως θα είμαστε εμείς σήμερα. Ενώ εμείς μπορούμε να
δούμε τα έργα τέχνης τους, μπορούμε να μάθουμε την προσωπική τους ιστορία, να
αντιληφθούμε την πηγή έμπνευσής τους πολύ πιο εύκολα από όσο νομίζουμε. Αυτοί
όμως δεν μπορούν να δουν εμάς και την δική μας τέχνη. Εξελίσσονται όλα με
ταχείς ρυθμούς αλλά δεν αντικαταστούν τίποτα, βασίζονται πάνω στα προηγούμενα
και δεν τα καταργούν. Αναβιώνετε έτσι η φυσική ροή των πραγμάτων, δεν χάνονται,
δεν εξιλεώνονται και δεν καταστρέφονται από τα καινούρια δεδομένα. Όπως μας
θέλει η βιολογία να προσαρμοζόμαστε και να εξελίσσουμε τις ικανότητες μας, έτσι
και η τέχνη. Σαν δημιουργείτε από εμάς αποκτάει όλα τα ένστικτά μας και σαν δεν
δημιουργείτε από εμάς αλλά από την φύση λαμβάνουμε εμείς σαν άνθρωποι την αύρα
που αποπνέει.
Η τέχνη είναι σταθερή. Υπάρχει παντού. Όλοι μπορούν
να εξάγουν τέχνη. Η κριτική είναι κάτι που αποδίδει δημοσιότητα και όχι αξία.
Και οι καλλιτέχνες πρέπει να έχουν ταυτότητα. Η υπογραφή τους δεν σημαίνει
απαραίτητα επιτυχία, αλλά αν κάποιος ξέρει να παρατηρεί τον κόσμο γύρω του και
μπορεί επίσης να τον μεταφέρει μέσου της τέχνης στους υπόλοιπους αξίζει να
βρίσκεται σε κάποια πλεονεκτική θέση μέσα στο πλήθος όχι για ανταμοιβή αλλά για
να μπορεί να συνεχίσει το έργο του ανενόχλητος. Πόση ώρα κοιτάμε έναν πίνακα,
πόσο προσεκτικά παρακολουθούμε μια θεατρική παράσταση και με πόση ένταση
δεχόμαστε τους ήχους της μουσικής; Η καρδιά μας συνήθως ξέρει να διαλέγει τι
ταιριάζει πιο πολύ, μας αφήνει να το κοιτάμε και να το απολαμβάνουμε. Απλώς η
καρδιά μας θέλει να μάθει να διαλέγει την τέχνη, αν δεν την ένιωσε ποτέ πώς να
αφεθεί σε αυτήν;
Να φύγουμε, να χαθούμε, όλα τα συναισθήματα σε
αταξία, όλες οι σκέψεις στο απόλυτο χάος. Και ξαφνικά θα εμφανιστεί το τέλος
του μικρού ταξιδιού, θα το καταλάβουμε, ίσως το νιώσουμε να έρχεται. Η γνωστή
μας Ιθάκη. Όμως κανένα ταξίδι δεν πρέπει να είναι το τελευταίο. Δεν πρέπει να
επαναπαυθεί ποτέ η φαντασία μας και η περιέργεια μας. Είμαστε υπεύθυνοι για το
ποιοι είμαστε. Και όλοι οι άλλοι είναι υπεύθυνοι για το τι μας έκαναν να
εκφράσουμε σε αυτούς. Στην τέχνη μπορούμε να εκφραστούμε ελεύθερα, να δούμε ότι
θέλουμε, να ακούσουμε ότι θέλουμε, να καταλάβουμε ότι θέλουμε.
Και δεν υπάρχει τέλος σε αυτό, μόνο μια πορεία προς
την μερική μας ευτυχία.